U bent hier

Emancipatorisch werken

Printvriendelijke versieVerstuur via emailPDF versie

bespiegelingen rond emancipatorisch werken, criteria en wat het allemaal kan inhouden....

Iedereen werkt emancipatorisch

In het visitatierapport van de VLHORA "Orthopedagogie Een onderzoek naar de kwaliteit van de professioneel gerichte bacheloropleiding Orthopedagogie, de bachelor- na bacheloropleiding Orthopedagogisch management en de bachelor- na bacheloropleiding Educatieve benadering van personen met autismespectrumstoornissen aan de Vlaamse hogescholen" komen de termen "emancipatorische visie" en "emancipatorisch werken" respectievelijk slechts één en drie keer voor. Een duidelijke omschrijving van wat de auteurs onder de term "emancipatorisch" verstaan, wordt niet gegeven. Als staaltje van wetenschappelijke duidelijkheid kan dit tellen.

Theodore AdornoBlijkbaar gaat men ervan uit dat iedereen (binnen het vakdomein) weet waarover het gaat. Niet dus, de praktijk leert dat iedereen emancipatorisch werkt. Althans dat staat toch met zoveel woorden in visies en missies beschreven. Maar wanneer je even doorvraagt naar de betekenis, de invulling van de term emancipatie bots je meestal op een muur van stilte. In één enkel geval wordt de modeterm 'empowerment' nog wel gebruikt maar die krijgt dan niet veel meer inhoud - en nu gaan we doelbewust even kort door de bocht  - dan een neo-liberaal afkooksel van de oorspronkelijke emancipatiegedachte.

Vooraleer de discussie meer in detail te voeren willen we duidelijk maken wat wij verstaan onder 'emancipatie'. De meest eenvoudige benadering lijkt ons hierbij de historische. In feite gaat alles terug op de verlichting… en komen we uit bij Immanuel Kant. Adorno verwijst hiernaar in de reader 'opvoeding tot mondigheid'. Emancipatie betekent dan het loskomen uit de gesloten samenleving waar externe machtsblokken (Kerk en Staat) het denken probeerden te leiden. Daar tegenover staat het zelf(standig) denken(de individu) en meteen ook het aanvaarden van de consequenties van dit denken. Dit impliceert meteen dat emancipatie niet gelijk staat met consumentisme, noch met het eenzijdig claimen van rechten zoals we het al te vaak door belangengroepen door de strot gedraaid krijgen. Zelf denken en beslissingen nemen over het eigen leven, maakt het leven niet eenvoudiger, ook niet voor mensen met een beperking. De betuttelende opmerking of we deze mensen hiermee moeten/mogen lastigvallen, doet eigenlijk niet terzake. Enkel wie ervan uitgaat dat mensen met een beperking tot een lagere diersoort behoren kan deze vraag stellen. Wij gaan er gemakshalve vanuit dat dit pré-conciliaire ideeëngoed definitief tot het verleden behoort.

Emancipatorisch denken is in wezen een zeer anarchistische gedachte in de zin zoals de Franse Filosoof Paul Valéry, en recenter Noam Chomsky het omschreven. An-archie als het los komen van elke hiërarchie die de pretentie heeft om in uw plaats te denken (monarchie, …). Merkwaardig dat deze denkoefening binnen de sektor zo zelden gemaakt wordt. Of hoe iedereen emancipatorisch werkt op een eilandje... de inherente contradictie uit het oog verliezend.

Het is niet meteen de makkelijkste weg, en misschien zelfs een onmogelijkheid… zoals Anton Constandse in zijn laatste werk ‘de bron waarvan ik gedronken heb’ neerschrijft. Maar we hebben het in elk geval geprobeerd. En om Paul Depondt tegen te spreken... de mondigen hebben zich misschien niet bij de feiten neergelegd.