U bent hier

Macht

Printvriendelijke versieVerstuur via emailPDF versie
Inhoud 

Macht is een eigenaardig fenomeen. In essentie komt het erop neer dat het je in staat stelt om het gedrag van anderen niet enkel te beïnvloeden maar ook te sturen. Reeds in de eerste les psychologie leren we dat gedrag situationeel bepaald wordt. Als je in staat bent de situatie te beïnvloeden kan je ook het gedrag van anderen sturen. De meest alledaagse voorbeelden maken dit onmiddellijk duidelijk. Wie de autosleutels in handen heeft staat in een betere onderhandelingspositie over de bestemming van de trip, wie mee mag, of wie naast de chauffeur vooraan mag zitten, welke muziek...

Gelukkig kan - in principe - iedereen macht uitoefenen, zelfs de underdog. Een experiment waarbij men mensen met een mentale beperking conditioneringsprincipes aanleerde wees uit dat ze daarna perfect in staat waren het gedrag van hun begeleiders (bij) te sturen. Je hoeft trouwens niet zo ver te gaan. Wie wat ervaring heeft binnen die sector en over de nodige intellectuele eerlijkheid beschikt weet dat dergelijke expliciete 'scholing' geen noodzakelijke voorwaarde is om dit te doen. Het is een geruststellende gedachte dat mensen steeds in staat zijn om weerwerk te bieden tegenover macht , zelfs in schijnbaar uitzichtloze situaties. Want macht heeft de vervelende eigenschap dat het verslavend kan werken. En zoals bij veel 'verslavingen' zijn sommige mensen vatbaarder dan anderen. Wanneer bovendien dergelijke 'verslaving' gepaard gaat met een hoge graad aan sociale vaardigheden (vlotheid of moeten we zeggen gladheid en charisma weet je wel) komen we al snel in de gevarenzone... Dan komen termen als manipulatie en psychopathie om de hoek loeren. Een fenomeen om toch even bij stil te staan.

Lijstjes

We houden van lijstjes (wordt ons van jongs af aan ingelepeld met top 10, 30, 1000... allerhande). Het mag dan ook niet verwonderen dat ook een top tien van beroepen met de meeste psychopaten werd samengesteld (zie ook hier). Dat CEO's hoog scoren kan geen verwondering wekken. Je kan je trouwens de vraag stellen wie anders dergelijke job wil (of kan?) uitoefenen. Zij worden gevolgd door advocaten, mediawerkers (tiens...), ... Tot daar geen probleem, dit komt overeen met het modale verwachtingspatroon. Dat de problematiek al snel ontmijnd wordt door een test op het web mag geen verwondering wekken. Het moet leuk blijven en 'we want to be amused'. Het alternatieve lijstje van beroepen met de minste psychopaten levert wel wat gefronste wenkbrouwen op. Deze lijst wordt vooral bevolkt met 'zorgberoepen', waarbij je luidens het artikel aandacht moet hebben voor anderen (wat bij beroepen uit het eerste lijstje dan blijkbaar niet het geval moet zijn, of trekken we hier te snel conclusies ?).

De gebruikte criteria zullen bij dit alles wel een rol spelen. De wet van de grote aantallen speelt ongetwijfeld een rol. Hoe meer mensen je kan sturen, hoe meer macht je hebt. Maar of je dan een 'grotere' psychopaat bent dan anderen is nog zeer de vraag. 'Auch Zwerge haben klein angefangen'.  We kunnen ons niet van de indruk ontdoen dat de  invloed van maatschappelijke clichés (annex de daaraan gekoppelde maatschappelijke blindheid) een niet te verwaarlozen rol heeft gespeeld bij het samenstellen van deze lijstjes. Het beeld van de idealistische hulpverlener houdt nog steeds stand, niettegenstaande de frekwente zorgwekkende berichtgeving in de pers. Een realistischer beeld zou niet misstaan wil de zorgsector eindelijk serieus genomen worden. De zorgsector moet niet heiliger trachten te zijn dan de paus.

Net omdat binnen de zorgsector de centrale aandacht naar de - vaak kwetsbare - medemens gaat en het feit dat zorgwerkers meer dan gemiddeld geschoold zijn op psychologisch vlak is een grote alertheid geboden. De wet van de minste inspanning steunt op manipulatie en dehumanisatie. Voor anderen beslissen is daarbij de vaak gebruikte maar daarom niet minder verwerpelijke basisattitude. Efficiëntie wordt dan het schaamlapje om een gebrek aan effectiviteit te maskeren. En op die manier worden missie en visie loze begrippen. Of hoe het adagium 'luister naar mijn woorden maar kijk niet naar mijn daden' wordt gerealiseerd. Een betere operationele definitie van psychopatie is moeilijk denkbaar. We kunnen bij dit alles dus hooguit spreken van een schaalverschil...

We kunnen besluiten dat macht een eigenaardig fenomeen is dat alomtegenwoordig is. Voldoende reden om het met de nodige argwaan te bejegenen en geregeld onder de loep te nemen. Exemplarisch leren kan een mooie methodiek zijn. En neen, we gaan het in deze niet te vaak over gezag - het humane alternatief voor macht - hebben. Macht hebbers versus gezagsdragers weet je wel. De ervaring leert dat deze laatste diersoort vrij zeldzaam is, mogelijks zelfs met uitsterven bedreigd. Hem op een piëdestal plaatsen zal hieraan weinig verhelpen. Daarvoor moet je zijn natuurlijke vijanden in toom houden.

 

RSS

Inschrijven op RSS