U bent hier

Misbruik is steeds machtsmisbruik

Printvriendelijke versieVerstuur via emailPDF versie

(On)macht

En dan komen we bij de kern van het probleem. Steeds weer krijgen we te maken met eenzelfde strategie. In eerste instantie probeert men kritische geesten te ‘ridiculiseren’. Wie niet in het gareel loopt probeert men in eerste instantie belachelijk te maken. Niets nieuws onder de zon. Paul Feyerabend heeft met verve toegelicht hoe deze werkwijze binnen de academische wereld wordt gehanteerd[2]. Binnen de welzijnssector lusten ze er ook pap van. Wie toch vragen durft te stellen of er echt tegenin wil gaan mag het schudden. Zelf ben ik mij eens bij de directie moeten gaan verantwoorden omdat ik tijdens een teamvergadering de dienstdoende psychiater weerwoord gaf en zijn medicatievoorstel vergeleek met een ‘psychische’ dwangbuis. Een metafoor die overigens niet van mezelf kwam, maar die ik een andere psychiater (in een andere setting) had weten gebruiken. In de eerste plaats vond de directie het ‘aanmatigend’ dat ik mij binnen het team als gelijke van de psychiater gedroeg, en anderzijds wees men erop dat ik in deze niet bevoegd was, want niet medisch geschoold. De ‘klerikale’ hiërarchie werd met andere woorden vervangen door een ‘wetenschappelijke’ en de boerenwijsheid ‘schoenmaker blijf bij je leest’ werd tot absolute waarheid verheven. Hoe dit laatste in overeenstemming kon worden gebracht met het ‘wetenschappelijke’ blijft onduidelijk. Om de zaak niet nodeloos complex te maken volstaat het om hier te verwijzen naar de Popperiaanse falsificatietraditie. Het had veel weg van ‘oude wijn in nieuwe zakken’ waarbij het systeem een facelift onderging maar de resultaten niet wezenlijk anders waren.

De kern van het probleem zit echter dieper. De ‘hiërarchische’ strategie speelt subtiel in op emoties. Voor de meeste mensen volstaat een inspelen op de angst om het werk te verliezen. Voor zij die daar niet zo mee zitten (knelpuntberoepen hebben zo hun voordeel in het spel van vraag en aanbod) is inspelen op het gevoel dat je je cliënten niet in de steek mag of kan laten (want dan zijn ze wellicht nog slechter af) vaak afdoende. En voor wie ook dat niet helpt om hem min of meer in gareel te laten lopen is er de ultieme ‘ontslagtruuk’ waarbij je subtiel kan meegeven dat er voor dergelijk problematisch gedrag therapeutische opvang mogelijk is (neen dit verzinnen we niet maar wordt frekwent en subtiel gebruikt in dergelijke situaties). Jawel, ook hier speelt het absolutisùe van het medische denken door.

Daarmee is de cirkel rond en zitten we terug bij de aloude truuk om iemand zichzelf medeverantwoordelijk te laten voelen voor de problematische situatie waarin hij zich bevindt. Niet alleen de cliënt, maar ook – onwillig – personeel krijgt hiermee te maken. De onstuitbare ‘medicalisering’ van het bestaan leidt tot excessen[3].

Naast deze perverse – ingebakken – mentaliteit speelt ook de globale maatschappelijke situatie een niet te onderschatten negatieve rol. Zolang er voldoende geld is gunt men de ander het licht in de ogen. Van zodra de vetpotten opraken begint de miserie. Dan is het ieder voor zich[4]. En zoals zo vaak zijn het de kleintjes die in eerste instantie het gelag betalen. De afgelopen jaren zagen we steeds weer de maatschappelijke tendens om de kleintjes te ‘wurgen’. Grotere instellingen zijn weer ‘bon ton’. Niet alleen hebben een aantal kaderleden daar financieel voordeel bij, de verminderende betrokkenheid eigen aan grootschaligheid leidt tot nog meer procedures en ‘efficiënte’ werkmethodieken (het kernwoord is en blijft controle). Welke negatieve gevolgen dit met zich meebrengt hebben we elders op deze website reeds met concrete voorbeelden geïllustreerd.

Tenslotte moeten we ook nog even stilstaan bij de tendens om de zorgsector te beschouwen als een ‘opvangbak’ voor werklozen (bv: Ford-werknemers herscholen tot hulpverleners…). Hooguit stelt men zich de vraag welke ‘technieken’ of ‘procedures’ deze mensen moeten kennen en kunnen toepassen om in het werkveld te stappen. Je krijgt de indruk dat men er vanuit gaat dat iedereen dit werk kan doen. De overtuiging dat het een eenvoudige oplossing is om iemand van de ene lopende band naar een andere over te plaatsen vormt echter een impliciete belediging voor al wie expliciet voor de zorgsector kiest. Het geschifte sausje dat over dit alles wordt gegoten slaat overigens alles. Door niet verder te raken dan zinsneden als “Je krijgt zoveel liefde terug…” en aanverwante nonsens, bewijst men hooguit dat men niet begrepen heeft wat Freud met de overdracht bedoelde. Door op het niveau van ‘Ze zijn zo lief mijnheer’ te blijven steken, wordt echte vooruitgang in de zin van humanisering van het bestaan uitgesloten.