U bent hier

De neoliberale waanzin

Printvriendelijke versieVerstuur via emailPDF versie

We zijn niet alleen! Mailde een ex-collega een tijdje geleden… in bijlage stuurde ze het driemaandelijkse tijdschrift van Oikonde Leuven[i] door met daarin een dubbelinterview met prof. De Dijn (KULeuven) en Paul Verhaeghe (RUGent). De thematitel spreekt boekdelen : “Worden we allemaal instrumenSen?”  Beide professoren buigen zich in het interview over de vraag hoe we het “instrumentele denken” kunnen overleven. Enkele weken voordien had ik professor Verhaeghe reeds op Klara aan het woord gehoord naar aanleiding van het verschijnen van zijn boek over ‘identiteit’. 

Procedures en andere vormen van burocratisering

InstrumenSen dus… In het dubbelinterview wordt dieper ingegaan over het verdwijnen van autoriteit – in de klassieke betekenis van het woord waarbij gezag , niet macht , het kernwoord vormt -  en de maatschappelijke gevolgen hiervan. Gezag geeft vrijheid en geeft aan de diegenen die het werk moeten doen de mogelijkheid om dit naar eigen inzicht en verantwoordelijkheid in te vullen. De huidige regelneverij doodt elke vorm van zelfverantwoordelijkheid en op termijn ook elke vorm van goede begeleiding. Procedures voeren de boventoon en het economische denken – efficiëntie boven alles – wordt het dominante denkkader. Het contact met de cliënt – basis van elke begeleiding – moet wijken voor een contract. Afspreken in plaats van bespreken… Enfin, dit alles vormde een verademing in barre tijden want soms heb je het gevoel heel alleen te staan met een opvatting. De diagnose is duidelijk, de remedie iets minder want beide heren merken op dat er geen maatschappelijk debat meer is. Vanuit de praktijk kunnen we hieraan toevoegen dat ook intern het debat zwaar wordt verwaarloosd. Elders op deze website heb ik dit de cultuur van het zwijgen genoemd.

Hoe moet het dan verder? Voor Paul Verhaeghe bestaat de enige oplossing in het invoeren van een radicaal ander systeem…  Wat dit kan inhouden moet de geïnteresseerde lezer er zelf maar op nalezen. Hier willen we enkel nog meegeven dat in dit kader goede zorg niet gelijk staat aan (meetbare) zorgplannen of klinische zorgpaden… De vrijheid en competentie om zelf te denken en te beslissen zijn crucialer dan het juridische indekkingsdiscours dat de huidige zorgsector verstikt. Meer en meer lijkt het er namelijk op dat het volgen van de juiste procedures het centrale thema is zodat je als zorgverlener niets kan worden aangewreven.  Of de zorgvrager daarmee geholpen wordt of erger nog centraal staat  in het hele verhaal blijft zeer de vraag. Ietwat cynisch kan je jezelf de vraag stellen of dit louter topics voor studiedagen zijn.

Paul Verbraeken - lezing 2012

Recent kwam ik Verhaeghe (niet in persoon) opnieuw tegen. Ditmaal in de Fnac waar de schriftelijke neerslag van zijn ‘Paul Verbraeken’- lezing[ii]  in de rekken lag. De naam Paul Verbraeken deed me terugdenken aan de tijd van ‘Toestanden’ waar hij onder meer doorwrochte artikels pleegde over de kwijtschelding van schulden aan derde wereldlanden. Maar ook het onvolprezen afscheidsartikel van dit misschien anachronistische tijdschrift, onder het thema ‘zie ik de lichtjes van de Schelde…’, was van zijn hand en is me altijd bijgebleven. Zelf heb ik Paul Verbraeken nooit ontmoet al heb ik in die tijd enkele artikels gepleegd in dit tijdschrift en passeerde ik wel eens op het redactie-adres. Dat een lezingenreeks naar hem was vernoemd intrigeerde me… Dat Paul Verhaeghe er zijn ei kwijt kon leek me logisch. Eens te meer bleek de cirkel rond, dus kopen maar die handel. Thuisgekomen leerde ik na wat gegoogle dat Paul Verbraeken enkele jaren overleden is en dat enkele van zijn ‘medestanders’ hem op deze manier wilden eren.

In zijn voordracht geeft Paul Verhaeghe nogmaals een overzicht van zijn analyse van de neoliberale maatschappij en de vertaling hiervan naar de werking van universiteiten, ziekenhuizen, onderwijs…  Hoe de mythe van ‘meten is weten’ deze maatschappelijke domeinen tot in de kern heeft aangetast. Een coherent en duidelijk exposé waarbij ik toch één kleine kanttekening wil maken. Verhaeghe gebruikt de termen efficiëntie en effectiviteit  soms als (quasi) synoniemen, en dat werkt volgens mij eerder verwarrend. Ik wil er voor pleiten om het verschil in betekenis duidelijk te blijven stellen. Mij lijkt het dat het tot in het absurde doorgedreven efficiëntiestreven (het goed doen) net de effectiviteit van het handelen (het goede doen) in de weg staat (wat overigens uit de voorbeelden die Verhaeghe kwistig rondstrooit wel duidelijk naar voor komt). De Yungiaanse term enantiodromia[iii] (met dank aan Heraklitus) had overigens niet misstaan in zijn discours , want door de overdreven focus op efficiëntie bereikt men vaak net het tegenovergestelde van wat beoogd werd. Van effectiviteit is dan helemaal geen sprake meer. Of hoe kritiekloos efficiënt management de hele handel naar de verdoemenis kan helpen.

Er beweegt weer iets op het marktplein van welzijn en geluk. Meer nog, hier en daar kan iemand zijn ei nog kwijt en dat geeft de burger moed. Nu nog gehoord worden. Als het onderwijs meer pretendeert te zijn dan disciplinering naar de arbeidsmarkt toe, is hier een mooie taak voor hen weggelegd.  Zelf ben ik niet zo’n voorstander van ‘verplichte literatuur’ en ‘leeslijstjes’. Maar als het toch zou moeten in een tijd waar de leescultuur moet opboksen tegen de multimediale tirannie, dan hoort dit flinterdunne boekje zeker bovenaan de lijst voor zorgwerkers (in spe) te staan.



[i] Oe kan da? Worden we allemaal instrumenSen? 41° jg. Nr. 3, 3°trim 2012, 28pp. Downloadbaar op de website van Oikonde Leuven: http://www.oikondeleuven.be/Portals/oikondeleuven/boekje3-2012-spreads.pdf

[ii] Verhaeghe, Paul, De neoliberale waanzin. Flexibel, efficiënt en … gestoord, 2012, Brussel, VUBpress, 52pp. Uitgesproken op 17 maart 2012 in het Zuiderpershuis te Antwerpen.

[iii] Yung haalt hier de mosterd bij Heraklitus. Zie o.a. http://en.wikipedia.org/wiki/Enantiodromia, Jung on the Enantiodromia: Part 1--Definitions and Examples op  http://jungiancenter.org/essay/jung-enantiodromia-part-1-definitions-and-examples, Definition of enantiodromia (http://oxforddictionaries.com) noun:  the tendency of things to change into their opposites, especially as a supposed governing principle of natural cycles and of psychological development: the remorseless enantiodromia between good luck and bad

 

RSS

Inschrijven op RSS