U bent hier

Nieuwjaarsbrief 2014

Printvriendelijke versieVerstuur via emailPDF versie

Een nieuw jaar is begonnen en daar is de 'lijstjestijd': evaluatie en planning. Achteromkijkend hebben we de '(jaar)overzichten' maar de festiviteiten zijn nog niet goed voorbij of we keren al terug tot de orde van de dag en kijken weer vooruit. Met de traditionele wensen komen ook de goede voornemens, planeconomie is ons toch niet zo vreemd. Ook hier ontsnappen we niet aan deze wetmatigheid. Eén van de goede voornemens is het (actiever) verderzetten van deze website. Er valt namelijk nog heel wat te vertellen over de Wondere WelzijnsWereld. Naar goede traditie zullen we dit op een ongestructureerde en zwaar associatieve wijze doen. U merkt het, van de lezer verwachten we ook enige inspanning. Maar vooraleer van start te gaan, eerst nog wat eindejaarsanimatie.

Enkele vrienden vonden het gepast om mij bij de jaarwende een Hexbug-ant cadeau te doen (zie afbeelding). Zij vonden dat dit speeltje een duidelijke weergave vormt van het ongeleide projectiel dat ik ben. Hexbug-antHet toestelletje bevat een batterijtje en éénmaal in actie gaat het even onvermoeibaar maar nog heftiger (en vooral onvoorspelbaarder) tekeer dan een duracell-konijn. Die flapoor staat maar op een semi-militaristische manier de trom te roeren (de aandachtzoeker) en ja, dat is niet onmiddellijk onze stijl. Wellicht hebben ze een punt... waar zit de lijn in het geheel? Overigens wie het speeltje aan het werk wil zien kan dit door hexbug-ant te googlen... Er is een overvloed aan videomateriaal beschikbaar.

Sociale (?) (re)actie ?

Dit alles neemt niet weg dat nogal wat geïnteresseerde lezers echte zinzoekers zijn en af en toe de vraag stellen hoe het gesteld is met de 'sociale actiesite' (voor sommign moet alles blijkbaar een praktisch nut hebben). De laatste maanden is er namelijk weinig activiteit op deze website te bespeuren. De lage activiteitsgraad is gedeeltelijk te wijten aan de vele andere domeinen waar we ons engageerden (wat, toegegeven, een flauw excuus is). Anderzijds waren er de laatste tijd nogal wat technische problemen bij de (vorige) hostingmaatschappij. Ondertussen werd alles keurig overgezet naar een andere hosting en nu de nodige configuratie-aanpassingen zijn doorgevoerd en ook enkele bijkomende functionaliteiten werden geoperationaliseerd is de tijd aangebroken om enkele artikels die reeds lang in de pipeline zaten verder af te werken. Jawel, schrijven is een traag en moeizaam proces.

Maar eerst nog even terugkomen op die term 'sociale actie'. Het is blijkbaar moeilijk om uit te leggen dat dergelijke actievorm niet tot de basisambities van ondergetekende behoort. Sociale actie is slechts mogelijk als je mag en wilt meespelen in het sociale spel. Aan de eerste voorwaarde is niet voldaan, daarover hebben we reeds uitgebreid gerapporteerd. Wat de tweede voorwaarde betreft liggen de zaken gecompliceerder. Of je (nog) aan een spel wilt meespelen hangt af van de aard van het spel, de spelregels, de scheidsrechter enz... Als deze zaken onduidelijk zijn wordt het moeilijk om te beslissen. Om een voorbeeld te geven: als de scheidsrechter ook een speler wordt en bovendien de regels kan en mag aanpassen wordt het vrij moeilijk om aan het spel deel te nemen. Jawel, we hebben het hier over de traditionele 'scheiding der machten'. Ook hierover hebben we reeds fragmentair geschreven.

Ship of Fools (Hiëronymus Bosch) In de huidige omstandigheden rest voor velen dus enkel het alternatief zoals treffend verwoord wordt in het adagium "if you can't beat them, join them". Een vaak opportunistische (en populaire) strategie die voor heel wat directe betrokkenen ook de enige economisch haalbare is. Je bent geschoold of hebt jarenlange ervaring binnen de sector en waar kan je dan (op een zekere leeftijd) nog aan de slag... brood moet er sowieso op de tafel komen.  Op zich een zeer dramatisch gegeven want waar haal je dan nog je arbeidsvreugde? Zelf heb ik het geluk dat ik mij de luxe kan permiteren om deze optie naast mij neer te leggen. Het mag dus duidelijk zijn, in zoals het er nu voorstaat wil ik niet meer binnen de welzijnssector aan de slag (want het is een dead-end street waar ik sowieso mijn ei niet meer kwijt raak, zoals ik reeds op fragmentarische wijze op deze website heb proberen duidelijk te maken). Ik ben er mij van bewust dat ik door deze stellingname in de ogen van velen meteen ook het recht verlies om mij verder in het debat te mengen. De 'beste-stuurlui'-oneliner heeft zo zijn impact.

En jawel, de aandachtige lezer had het reeds zien aankomen, laat nu net die 'beste stuurlui'-metafoor naar mijn aanvoelen problematisch zijn. Hij slaat namelijk nergens op. Het is de uitgemolken truuk om een inhoudelijke discussie uit de weg te gaan, een wat geciviliseerdere variant van de 'is de boodschap slecht, dood de boodschapper' strategie. Aan de wal staan namelijk niet enkel (would-be) stuurlui maar ook  werkloze matrozen, vrouwen en kinderen, financiers (aha, daar zijn de bankiers weer), en tal van andere landrotten... Het getuigt van een ongezien self-hugging niveau om iemand die - al dan niet terecht - een niet zo fraai beeld van de werkelijkheid ophangt te verwijten dat hij of zij een stuurman wil zijn op het schip. Velen zijn zich ervan bewust dat het niet tot hun capaciteiten behoort om dergelijke taak tot een goed einde te brengen. Anderen hebben er de tijd niet voor, of de goesting ontbreekt (zin is een te mooi woord voor deze krabbenmand). Het zich niet willen engageren in een sturende functie kan dus zowel te wijten zijn aan een volwassen inzicht in de eigen capaciteiten of het gebrek daaraan, als aan de (onaangepaste) context waarbinnen gewerkt moet worden. Meestal zal het een combinatie van beide zijn.  Er staan m.a.w. heel wat individuen aan de wal die er voor opteren om 'the ship of fools' aan zich te laten voorbijvaren. Maar of zij door deze stellingname het recht van spreken verliezen ?

Betrokkenheid en distantie

Meestal heb je vanop afstand een duidelijker en globaler beeld op de boot en welke richting hij uitgaat, dan zij die op het dek of in de stuurhut staan.  Norbert Elias heeft er indringend over geschreven hoe emotionaliteit en betrokkenheid het beeld kunnen vertroebelen1. Wat niet wil zeggen dat een buitenstaander vrij is van deze problemen. Betrokkenheid is overigens geen te mijden kwaad, integendeel. Het kan leiden tot de reeds hoger genoemde 'sociale actie'. Sommige - maar niet alle - buitenstaanders zullen zich kunnen vinden in Robert Hunters' tekst : "But I would slave to learn the way to sink your ship of fools". Dat zijn diegenen die bereid zijn tot sociale actie.

Dit is echter niet de enige optie. Het is ook mogelijk om het bij een louter beschrijving te houden. Ook hier spelen heel wat praktische elementen een rol: persoonlijke drive, capaciteiten, beschikbaar netwerk,... De betrokkenheid is er nog maar de nood om er iets aan te doen is stilaan weggeëbd.

En nu dwingt die hexbug ons weer in de 'juiste' richting. Dit is een nieuwjaarsbrief en daar hoort ook een zekere mate aan reflectie over het verleden bij. Naast de jaaroverzichten (korte termijngeheugen) willen we ook wat dieper graven. Zo kunnen we ons de vraag stellen wat 2014 ons te bieden heeft aan speciale 'verjaardagen'? In 2014 herdenken we onder meer Chopin (°11 januari 1814) en 'onze' Adolphe Sax (° 6 november 1814). 400 jaar geleden overleed El Greco  en 50 jaar geleden werd JFK vermoord. Het lijstje is onuitputtelijk, maar de meeste aandacht gaat natuurlijk naar de 'groote oorlog' die vanaf 1914 over de wereld raasde. Iets minder prominent aanwezig daarentegen is de 25ste verjaardag van 'die Wende', de val van de muur en daaropvolgend de implosie van het communisme in Oost-Europa. Dit gebrek aan aandacht is gezien de huidige economische toestand opmerkelijk te noemen. De toenmalige euforie is blijkbaar weggeëbd nu het eigen economische systeem op zijn grondvesten davert. Een kennis die bij een grootbank werk  vertrouwde me onlangs toe dat men binnen de financiële wereld doorheeft dat het communistische systeem niet werkte, maar ook dat het eigen economische systeem - laten we het ongenuanceerd maar kapitalistisch noemen - geen soelaas biedt. Niettegenstaande deze vaststelling blijkt dat de zoektocht naar alternatieven geen prioriteit geniet. Meer zelfs, men verwacht binnen enkele jaren een volgende bankencrisis omdat men niet losraakt van de gekende strategieën en protocollen en de facto gewoon doorgaat met de gekende recepten...

Bij de start van dit nieuwe jaar willen we echter niet vervallen in al te veel zwartgalligheid. Misschien moeten we de inspiratie halen in het 'Prinzip Hoffnung' van Ernst Bloch, een taaie turf van weer meer dan 1000 bladzijden... Maar laten we vooralsnog besluiten met een optimistische noot.

Dromen rotten tenminste niet2

Want er is nog de schoonheid die niet stuk te krijgen is. Enkele jaren geleden werd volgende flashmob in Spanje opgenomen... De kritische kijker zal zien dat ook hier de financiële wereld betrokken partij is... (sponsoring door een bank). Maar in tegenstelling tot de KBC-Pukkelpop veldslag is dit wel een oproep tot een betere en mooiere wereld. Zelfs deze oude cynicus werd hierdoor geraakt.

Maar echt ontroerend vind ik volgende inspirerende video:

Vader Goethe heeft het ooit mooi verwoord :

in der Beschränkung zeigt sich der Meister

____

1 Elias, Norbert, Problemen van betrokkenheid en distantie, Amsterdam, Meulenhoff, 1982, 151pp (het eerste gedeelte van het essay verscheen reeds in 1956).

2 Fernando Pessoa